Bazat e Testimit Gjenetik

Y-DNA (Linja Atërore):

Mënyra më e qartë për të hulumtuar gjenealogjinë dhe prejardhjen përmes testimit gjenetik është kromozomi Y, ose Y-DNA.

Çka është një Y-DNA haplogrup (Linja Atërore) dhe kromozomi Y:
Kromozomi Y (Y-DNA) është një strukturë e ADN-së që gjendet në bërthamën e një qelize mashkullore. Njerëzit kanë 23 çifte kromozomesh, 22 palë autosome dhe një palë e kromozomeve të seksit: XX per femrat, dhe XY për meshkujt. Kromozomi Y është i trashëguar pa rekombinim nga një baba tek bijtë e tij dhe gjendet vetëm në meshkuj. (Nëse një femër don të testojë prejardhjen e linjës atërore, apo Y-DNA, ajo duhet te testojë një anëtar të familjes së saj, si për shembull, babai ose vëllau). Testimi i Y-DNA pastaj mund të përdoret për të gjurmuar në mënyrë të qartë një linjë të drejtpërdrejtë të babait. Shpeshherë ai ben një ndryshim (mutacion) të vogël, dhe te njëjtin ndryshim do ta marrin gjeneratat e ardhëshme, kështu lind një nëndegë apo subkladë (SNP). Pra, thjeshtë meshkujt që i takojnë të njëjtit Y-DNA haplogrup, kanë një paraardhës të përbashkët nga linja e babait. Për shembull, gjithë meshkujt që i takojnë haplogrupit E-V13 kanë një stërgjysh të përbashkët i ashtuquajtur “E-V13” i cili ka jetuar para rreth 5000 vjeç. Pastaj nëse ndajnë të njëjtin mutacion/SNP nën E-V13, janë më të afër, e kështu me radhë. Këta mutacione apo ndryshime gjenden në regjione specifike të kromozomit Y. Y-DNA haplogrupet dhe nëndegët janë të dobishëm për t’i kuptuar origjinat e tyre si dhe lëvizjet e popullatave gjatë kohërave antike të ndryshme, dhe jo për të përcaktuar kombësinë/etnicitetin e dikujt.
Këtu mund të shihni haplogrupet si dhe degëzimet e tyre në një mënyrë më bazike, duke filluar filluar nga “Y chromosome Adam”:
http://www.yfull.com/tree/

Mënyrat e testimit të kromozomit Y (Linjes Atërore apo Y-DNA):
Ka dy mënyra të testimit te kromozomit Y: STR (nga Anglishtja “Short Tandem Repeats”) dhe SNP (nga Anglishtja “Single Nucleotide Polymorphism”). Thjeshtë, STR përdoren për të përcaktuar lidhje brenda afatit gjenealogjik ose kohëve të fundit, ndërsa SNP përdoren për të testuar haplogrupin dhe nendegët/subkladat e tij për të përcaktuar prejardhjen e lashtë. Markerat e STR vijnë në panela të ndryshme, zakonisht prej 12 deri me 67 markera. Nëse dy persona kanë të testuar 37 STR markera dhe kanë ndryshim vetëm në dy markera, atëherë ata llogariten se kane Distance Gjenetike (GD) prej 2 nga 37 markera (35/37) apo 5,4% ndryshim, dhe duhet te jenë te lidhur brenda afatit gjenealogjik ose prejardhje te përbashkët. Sidomos nëse të dy testohen ne 67 markera dhe e njëjta distance vërtetohet në 67 markera, që do te dukej GD 4/67 (63/67) ose 5,9% ndryshim. Më shumë markera të testuar thjeshtë do të thotë një saktësi më të mirë se sa afër dy meshkuj të së njëjtit Y-DNA haplogroup janë në linjën atërore, si dhe një parashikim më të rafinuar ose më të thellë te haplogroupit. Në të shumtën e rasteve testi me minimum Y-DNA37 markera, është i mjaftueshëm për të arritur të dyja gjërat. Klikoni ketu për një shpjegim të terminologjive të ndryshme më thellësisht në Anglisht lidhur me Y-DNA.

ADN Autosomale:

ADN Autosomale thjeshtë është ADN e marrur nga gjitha linjat ancestrale të dikujt. AncestryDNA, 23andMe, MyHeritage, FamilyFinder, janë kësi testesh Autosomale që faktikisht tregojnë nga cili rajon vjen ADN e përgjithshme e dikujt dhe jo për të përcaktuar prejardhjen apo origjinën, siç mund të përdoret Y-DNA. Ky lloj testi analizon 22 palët e kromozomeve të dikujt që ndodhen në nukleusin e qelizës, përveç kromozomit “X” dhe “Y”. Kompanitë e ndryshme që bëjnë këtë lloj testi kanë në databazë të tyre persona tjerë që janë testuar dhe nëse këta persona kanë ngjajshmëri në ADN, atëherë ata mund të jenë “kushëri” të afërt apo te largët duke u bazuar nga përqindja e ngjajshmërisë së ADN. Mirëpo është vështirë të përcaktosh nga cila anë vjen lidhja ose çfarë “kushërish” janë.

mtDNA (Linja Femërore):

mtDNA analizon vetëm linjën e nënës dhe nuk rekombinohet. Kështu nuk ka asnjë ndryshim në mes te prindit dhe fëmijës. mtDNA kalon vetëm nga nëna tek fëmija. Edhe pse meshkujt trashëgojnë mtDNA nga nënat e tyre, ata nuk do ta kalojnë atë tek fëmijët e tyre. Ky tipar unik i mtDNA e lejon atë që të përdoret për gjurmimin e linjës së nënës. Pra, trashëgiminë e mtDNA nga nëna tek fëmija.

Shiko edhe: Ku të Testohem.


About Flor Veseli 5 Articles
Flor Veseli - Administrator i Projektit Shqiptar të ADN